9/01/2018, 16:56

DİKKAT TOPLAMA VE KONSANTRASYON

Kendinizi ne kadar çok dikkatinizi toplamaya zorlarsanız, o kadar çok dikkatinizi toplayamadığınızı görürsünüz. Bir konu üzerine dikkati toplama öğrenilebilir mi?

DİKKAT TOPLAMA EĞİTİMİ, ANNE-BABALARA,  ÖĞRETMENLERE ÖNERİLER

Yetişkinler, meslek yaşamlarında, hatta serbest zamanlarında hep kendilerini aceleci davranmak zorunda hissederler. Hep “Hadi çabuk ol”, “zamanım yok”, “yetişmemiz lazım” gibi cümleler kullanırlar. Bu durum stres altında olduklarının ve dikkatlerini toplamada güçlük çektiklerinin bir göstergesidir.

Sabahları giyinirken, kahvaltı yaparken kendilerini birçok şeyi aynı anda düşünmek zorunda hissederler. Zaman içinde beyin ve vücut bir göreve konsantre olmada güçlük çekmeye başlar.

Bir konu üzerine dikkati toplama öğrenilebilir mi?
       

Evet, gün be gün ve adım adım uygulanan alıştırmalarla bu beceri elde edilebilir. Bunun için her şeyden önce bir konu üzerinde dikkati toplamayı ve çalışabilmeyi istemek gerekir. Kişinin kendisinin içten istemesi önemlidir. Dışarıdan empoze edilemez. Onun için anne-babalar bu konuda çocuklarının isteklerini harekete geçirmelidirler ve daha sonra bir kenara çekilmelidirler. Zaman içinde çocuğunuz soruları ile sizinle işbirliği yapmak isteyecektir. Örneğin bazı alıştırmaları birlikte yapabilirsiniz. Bir resmi alır o resim hakkında birlikte tartışabilirsiniz.

Bu resimde ne görüyorsun?

Bu resim hoşuna gitti mi? Ya da ne hoşuna gitmedi gibi.

Dikkatin bir konu üzerine toplanabilmesi için, bireyin o konuya ilgi göstermesi şarttır. Eğer çocuklar ev ödevlerini yapmada zorlanıyorlarsa, ev ödevlerinden hoşlanmadıkları anlaşılmalıdır. Ev ödevini yapmak istemeyen bir çocuk ilgi duyduğu bir kitabı oturup saatlerce okuyabilmekte ya da bir maket uçağı bitirinceye kadar uğraşabilmektedir. Bu konuda hazırlanmış “Dikkat toplama alıştırmaları” vardır. Anne-babalar bu alıştırmaları çocukları ile uygulayabilirler. Bu alıştırmalar;

-Birbirine benzeyen iki resimde 5–10 farklılığı bulma, (çocuk bunları bulmalı).

-Labirent oyunları, memory (hafıza) oyunları             

 -Çeşitli şekillerin devamını boyama

-Sayıları birleştirerek resim oluşturma.

-Resmin bütününe uygun olmayan, resmin içindeki bazı figürleri bulma şeklinde olabilir.

Dikkatin toplanabilmesi için planlı çalışma önemlidir. Plan, yaşamı sıkıcı yapmamak şartı ile yaşamı kolaylaştırır. Gerçekçi ve uygulanabilir şekilde düzenlenen bir plan çocuğun başarı duygusunu yaşamasına neden olur ve kendine güveninin artmasını sağlar böylece çocukta olumlu benlik algısı gelişmiş olur. Evde çocukla birlikte bir dikkat toplama posteri hazırlanabilir. Büyükçe bir karton alınır, aşağıdaki cümleler büyükçe yazılır, etrafı istenildiği gibi süslenir. Bir konu üzerinde dikkatimizi toplamak istiyorsak sadece “ne yapıyorsak onu düşünmeliyiz”.

Yemek yerken gazete okumak, ya da bir başkasını dinlerken gazeteye göz atmak dikkatin dağılmasına neden olmaktadır. Aynı zamanda böyle davranan yetişkinler çocuklara kötü model olmaktadırlar. Eğer anne-babalar kendi dikkat toplama yetilerini geliştirirlerse çocuklarının da dikkatlerini bir konu üzerine toplayabilmelerine yardımcı olurlar.

Anne-babalar sakin olmalıdırlar ve çocuklarına karşıda sakin davranmalıdırlar. Çabuk kızan, sabırsız, sadece kendi dediğinin olmasını isteyen bir yetişkin çocuğu için doğru bir model değildir.

Ben kimim? Anne, baba, kız ya da erkek evlat. Hangi rolümü severek yapıyorum, hangisini değil? Neden? Hangi özelliklerimi beğeniyorum, hangilerini beğenmiyorum? Yaşam şartları nelerdir? Değiştirebileceğim şeyler ve değiştiremeyeceğim şeyler nelerdir. Değiştirebileceğim şeyler üzerine dikkatimi toplamalıyım.

 

Duyuları  Çalıştırarak  Dikkat  Toplama  Becerisini  Geliştirme:
Dikkat toplamayı geliştirebilmek için beş duyu organını çalıştırmalıdır. Çocukların görsel, işitsel algılarının gelişmesi için alıştırmalar yapmalı, oyun yolu ile çocukların beş duyusunun gelişmesine yardımcı olmalıdır. Dolaylı olarak düşünme yeteneklerini geliştirmelidir.

Görme alıştırması:
- Resim deki eksiklikleri, bulma, ya da resmin bütününe uymayan cisimleri bulma (örneğin, kar yağan bir manzarada mayolu çocuklar).

Koku alıştırması: Gözler kapatılır, odanın çeşitli yerlerine, limon, portakal, kahve, nane, parfüm konur. Çocuk dolaştırılır hangi kokunun nerede olduğu bulunur.

Dokunma alıştırması:
Gözler kapatılır, elle dokunulan nesnelerin neler olduğu bilinir.

Tat alıştırması:
Gözler kapatılır,  dilin üzerine konulan yiyeceklerin neler olduğu, tatları, acı, tatlı, ekşi tanınır.

Duyma alıştırmaları:
- Bir kaset alınır, bilinçli olarak müzik dinlenir. Parçanın içindeki bir müzik aletinin sesine dikkat toplanır ve parça süresince sadece o dinlenir.
İkinci adım,
Müzik çaların sesi çok hafif işitinceye kadar yavaş yavaş kısılır.
Üçüncü adım,
Müzik çalar tamamen kısılır, bir dakika süre ile sessizlik dinlenir. Bir dakikanın ne kadar uzun olduğu görülür. Dinlemek bir dikkat toplama alıştırmasıdır.
Gürültülü ortamda ya da radyo çalarken, televizyon izlenirken konuşulanlar iyi dinlenebilir mi?
Konuşan kişi kendisinin iyi anlaşılıp anlaşılmadığından tereddüt eder. Dinleyen kişi kendini tam olarak konuşulan konu üzerine konsantre edemez, bu da konuşan kişide anlaşılmama, değer verilmeme duygusu yaratır. Bu durum iki tarafta da stres yaratır, aynı zamanda sosyal etkileşimi olumsuz etkiler. Dinleme sessiz oturmak değildir, aktif katılımı gerektirir.  Bazen çocuğunuzun anlatmasını isteyebilirsiniz,  fakat  çocuğunuz anlatmaz. Daha önceki davranışlarımızla çocuğumuzun anlatma ihtiyacını engellemiş olabiliriz.

Karşılıklı konuşmada çocuk söyleyeceklerine dikkatini toplar, aynı zamanda kendisine anlatılanlara dikkat eder. Bu ortamlar çocuğun dikkatini toplamasına yardımcı olur.

Konuşmayı engelleyen davranışlar:
 

Alay:
Zararsız gibi görünen takılmalar bile insanı bazen kırabilir. Böylece kendini engellenmiş hisseden çocuk kırılır. En azından konuşma ortamı bozulur. Alaya karşı koyabilmek için kendine güvenli ve aldırmaz olmak gerekir. Ancak bu nitelikler genelde çocuklarda yoktur.

Tehdit:
-Bana o konuyu anlatmazsan, bugün dışarıya çıkamazsın!
Baskı altında olduğunu hisseden çocuk, bir şey anlatmak istemez.  Çocuğu tehditle, ondan bir açıklama almak mümkün değildir. Çocuk tehdit edenin ilgi ve beklentilerine göre cevap verir. Bazen anne-baba ikna yolunu seçerse de, bu da ılımlı bir tehdittir.  Bunda da başarısız olan anne-baba pazarlık yolunu seçebilir “;;;;;bana anlatmazsan çok üzülürüm”;;;;; gibi.  Burada başarısızlık her iki taraf içinde olasıdır.

İftira- Suçlama:
-Yavaş oku kekeleyip durma!
Çocuğun bize karşı açık olmaması durumunda, suçlama, tenkit etme, tehdit etme sıkça kullanılan yöntemlerdir. Çocuk anında reaksiyon göstererek savunmaya geçer ya da tamamen susar.

Daha iyisini bilmek:
-Odamda konsantre olamıyorum!
-Odanı toplarsan, iyi çalışabilirsin!
Bu kadar çabuk bir çözüm reçetesini nereden alıyoruz? Karşısındakini iyice dinlemeden çözüm önerisinde bulunmak doğru mudur? Çocuk için iyi olanı baştan bildiğimize inanıyor, çocuğa sormuyor, onun katkısını istemiyoruz.

Sorgulamak:
-Matematik ödevini ne yaptın? Anlat bakalım.
Ağzından kelimeleri zorlamı alacağız?
Bu şekilde sorgulama anne-babanın meraklı ve kendi ilgisini frenleyememesinden kaynaklanmaktadır. Çocuğun konusu ile ilgilenmektedirler, fakat çocuğun duyguları ile değil. Böylece isteksiz cevaplar alırlar. Çünkü çocuk iyi anlaşılmadığı duygusuna kapılır.
Konuşmayı engelleme nedenleri iyi bilinmelidir. Konuşmayı teşvik etmek, aktif bir biçimde dinlemek, iyi bir ilişki kurmak önemlidir.

Konuşmayı Destekleyen Davranışlar:
- Çocuğu önemsemek:
Eğer çocuğun konuşmaları ciddiye alınırsa çocuk açılır ve konuşmaya devam eder. Çocuk ciddiye alındığını hissederse kendisinin anlaşılmış olduğunu kabul eder ve daha çok açılır.
- Beklemek:
Çocuğa zaman tanınmalıdır. Hemen her şeyi anlatması beklenmemeli, kendisi için uygun zamanı ona bırakılmalı, anlatmak istediği zaman dinlemelidir.
- Yargılamaktan uzak durulmalı:
Yargılama olumlu sürdürülen konuşmayı zedeler. Sınıf arkadaşı ile olan tartışmasını anlatırken dinlemeli, şöyle ya da böyle yapmamalıydın gibi önerilerde bulunulmamalıdır. Senin için doğru olan nedir, nasıl davransaydın daha doğru olurdu ya da ben senin yerinde olsaydım şöyle davranırdım gibi yargılamadan, önerilerde bulunmadan konuşma sürdürülebilir.
- Üzerinde düşünme:
Çocuğun davranışlarının üzerinde düşünme. Eğer çocuk okuldan gelir ve yüksek sesle “;;;;;öğretmenin yaptığı haksızlık”;;;;; derse kendisinin birileri tarafından dinle nmek istediği anlamına gelir. Hemen kızmamalı, durup düşünmeli çocuğun duygularını kabul etmeli, çocuğun kendi kullandığı kelimeleri ona tekrar etmeli ve onu dinlemeye hazır olduğunuzu belirtmelisiniz.
- Çocuğun duygularının farkına varma:
Çocuğun duygularının farkına varma. Genellikle duygular üzerine konuşmak zordur. Çocuğu olduğu gibi kabul etme duygularını ona yansıtma ve kendisinin de duygularının farkına varmasına yardımcı olma.

Konuşarak Öğretmek:
          

Anne-babalar çocuklarına öğretmek istediklerini, o konuda konuşma olanakları sağlarlarsa öğretebilirler. Çocuk anne-babasına anlatırken, anne-babasını dinlerken öğrenir. Genellikle çocuk öğretmen öğrenci oyunları oynar ve bu oyunlarında da birçok şeyi konuşarak öğrenir. “Bir konuyu açıklarken, öğreniriz”
         

Anne-babalar çocuklarının rahatsız olmayacakları bir ortamda çalışmalarına olanak sağlamalıdırlar. Böylece çocuklarının ödevlerini yapmalarına önem verdiklerini de göstermiş olurlar.


Çamaşır, bulaşık makinesi çalışırken, elektrik süpürgesi ile ev süpürülürken, telefon konuşması yapılırken, televizyon açıkken ya da küçük kardeşler oynarken, büyük çocuğun ev ödevine dikkatini toplaması beklenmemelidir. Bazı çocuklar dışarıdan gelen uyaranları ayırt etmede güçlük çekerler ve bu gürültüler onun dikkatini dağıtabilir.


“Dikkat toplama” dışardan zorlayarak ya da kendi içinden zorlayarak oluşmaz. Anne-babaların “;;;;;otur dikkatini topla ve ödevini yap”;;;;; sözleri bazen aksi tesir yapmakta çocuklar dikkatlerini toplayamamaktadırlar.

Çocukları başarmaları için zorlama onların başaramama korkusu yaşamalarına neden olmaktadır. Bu korkuda onları başarısızlığa sürüklemektedir. “Dikkat toplama” bir konuda başarma endişesi olmadan kazanılır.

Dikkatin dağılmasının önemli nedenlerinden biri de evde mutlu olmamaktır. Evde anne-baba arasındaki geçimsizlikler, ayrılıklar, acılar çocuğun dikkatinin dağılmasına neden olmaktadır ya da utangaçlık, başarısızlık korkusu,kendine güvenmeme gibi kişilik özellikle oluşmaktadır.
Ruhsal zorlanmalar zihinsel çalışmayı zorlamaktadır. Böyle zorlanmalar kasların gerilmesine neden olmaktadır. Eğer çocuk yazarken dişlerini sıkıyorsa, öne fazla eğiliyorsa ya da kalemini çok sıkı tutuyorsa gereğinden fazla enerji sarf ediyor demektir. Bu da istenen başarıyı engellemektedir. Çocuk kalkar dolaşır ya da ayağını, elini kolunu oynatırsa, bu da gerilimden sonra ortaya çıkan gevşeme hareketleridir. Eğer dikkatin toplanması isteniyorsa, önce bir gevşeme alıştırması yapılmalıdır.

Model olma:

Anne-babalar çocuklarına dikkat toplamayı öğretmek istiyorlarsa önce kendileri bir konuda dikkatin nasıl toplandığı konusunda alıştırmalar yapmalıdırlar. Yaşamlarında sakin, kendinden emin davranmalıdırlar. Böylece çocuklarına model olmalıdırlar. Modelden öğrenme en çabuk, en kolay öğrenme şeklidir.  Bir başkasının duygusal tepkilerini izleyen kişi bu davranış şeklini öğrenir.

-Kendinden statü bakımından üst düzeyde olan kişinin davranışlarından öğrenilir.

-Kendi ile aynı statüde, aynı yaşta, aynı cinsiyette olan kişi model olarak alınır.
Bilinçli olarak yaşar ve duyu organlarımızı bilinçli olarak kullanırsak dikkatimizi toplamayı geliştirebiliriz. Dikkat toplamayı geliştirmek için aşağıdaki durumlar yaratılmalıdır:

-Ne yapıyorsanız sadece onu düşünün ve onu yapın.
Aynı anda birden fazla iş yapmayın. Örneğin kahvaltı yaparken gazetenizi okumayın ya da gazete okurken televizyon izlemeyin. Bu davranışınızla çocuğunuza olumsuz model oluyorsunuz

-Ev içinde görevlerin paylaşılması.
Çocuklar dahil, evde kimin ne görevleri var bilinmeli, sofrayı kim kuracak, sofrayı kim toplayacak, çöpü kim boşaltacak önceden saptanıp, yazılı olarak evin bir köşesine asılabilir. Bu görev dağılımı hep birlikte oturulup yapılabilir. Böylece iç disiplin kazanılmış olur.

-Düzgün bir çalışma ortamı:
Masanın üzerinde sadece öğrenilecek konu ile ilgili malzemelerin bulunması. Gazete, oyuncaklar ya da daha başka konu dışı malzemeler dikkati dağıtabilir, gözden uzakta tutulmalıdır.
Her çocuk dikkatini yaşının iki katı dakika toplayabilir. Örneğin, on yaşındaki bir çocuk dikkatini 20 dakika toplayabilir.  5- 10 dakika ara verebilir.  Daha sonra tekrar çalışmaya oturabilir. Küçük çocuklar kendiliğinden tekrar çalışmaya oturamazlar,